Badanie opublikowane pod koniec 2025 roku przez zespół naukowców z University of Cambridge, we współpracy z European Molecular Biology Laboratory, pokazuje, że część takich związków może wpływać na bakterie jelitowe — nawet jeśli pierwotnie nie była projektowana z myślą o oddziaływaniu na organizm człowieka.
Oddziaływanie substancji chemicznych na mikrobiom
Naukowcy wzięli pod lupę aż 1076 różnych substancji chemicznych, z którymi ludzie mają styczność na co dzień. Były wśród nich m.in. pestycydy stosowane w rolnictwie, dodatki technologiczne do żywności oraz związki używane w produkcji plastiku i opakowań. Ich wpływ na mikrobiom testowano w warunkach laboratoryjnych na wybranych szczepach bakterii jelitowych.
Okazało się, że część z chemikaliów może osłabiać „dobre” bakterie, które pomagają w trawieniu, wspierają odporność i chronią przed stanami zapalnymi. Nie jest to oczywiście coś, co daje natychmiastowe objawy, ale sygnał, że to, co jemy i jak przygotowujemy jedzenie, ma znaczenie dla zdrowia jelit w dłuższej perspektywie.
Dlaczego wyniki badać były zaskoczeniem?
„Odkryliśmy, że wiele substancji chemicznych — nawet jeśli zaprojektowano je do działania na zupełnie inne cele, jak chwasty czy grzyby — może wpływać na bakterie jelitowe. Zaskoczyła nas siła tego efektu w przypadku niektórych z nich” – powiedziała dr Indra Roux, pierwsza autorka badania.
Kluczowe jest to, że nie mówimy o zatruciach ani nagłych problemach zdrowotnych. To raczej proces, który zachodzi po cichu — codzienne, bardzo małe dawki substancji chemicznych mogą z czasem zmieniać skład mikrobiomu, nawet jeśli przez lata nie odczuwamy żadnych objawów.
Pestycydy i „oporność krzyżowa” – o co chodzi?
Jednym z ciekawszych wniosków badania jest zjawisko tzw. oporności krzyżowej. W praktyce wygląda to tak: bakterie jelitowe, które regularnie stykają się z różnymi substancjami chemicznymi, uczą się bronić, wyrzucając je ze swojego wnętrza.
Problem w tym, że ten sam mechanizm obronny może działać również wobec niektórych antybiotyków. Innymi słowy, bakterie „zahartowane” na chemię środowiskową mogą być trudniejsze do zwalczenia, gdy naprawdę zachorujemy i musimy przyjąć leki.
To nie znaczy, że jedzenie owoców prowadzi do antybiotykooporności. Badanie pokazuje raczej coś innego: mikrobiom reaguje na swoje otoczenie, a to, z jakimi substancjami styka się na co dzień, może wpływać na jego zachowanie i reakcję na leczenie w przyszłości.
Te warzywa i owoce wymagają większej uwagi
Pomocnym punktem odniesienia jest coroczna lista publikowana przez Environmental Working Group, która pokazuje owoce i warzywa, w których najczęściej wykrywa się pozostałości pestycydów. To tzw. brudna dwunastka.
Na liście regularnie pojawiają się m.in. zielone liście (takie jak szpinak czy jarmuż), truskawki, borówki i winogrona, a także jabłka, gruszki, brzoskwinie, ziemniaki i papryka. To produkty, które — ze względu na sposób uprawy i delikatną skórkę — częściej wymagają dokładniejszego mycia lub obierania.
Warto podkreślić, że nie jest to lista produktów „do unikania”, lecz praktyczna podpowiedź, gdzie szczególnie opłaca się zwrócić uwagę na sposób przygotowania jedzenia.
Trik na skuteczne mycie warzyw i owoców poparty badaniami
Szybkie płukanie pod kranem bywa niewystarczające. Ciekawostką dla bardziej dociekliwych jest fakt, że roztwór wody z sodą oczyszczoną (około 1 łyżeczka na litr wody) może być skuteczniejszy w usuwaniu części pestycydów powierzchniowych niż sama woda. Potwierdzają to badania opublikowane m.in. w Journal of Agricultural and Food Chemistry.
W praktyce oznacza to krótkie moczenie owoców lub warzyw przez kilkanaście minut, a następnie dokładne spłukanie. Metoda działa głównie na substancje obecne na skórce — dlatego w przypadku produktów z niepewnego źródła obieranie nadal pozostaje prostym i skutecznym rozwiązaniem.
Co w skrócie wynika z badań?
Autorzy badania podkreślają, że ich celem nie jest zniechęcanie do jedzenia warzyw i owoców. Wręcz przeciwnie – chodzi o lepsze projektowanie chemii przyszłości, która będzie skuteczna w rolnictwie, ale bardziej neutralna dla mikrobiomu. Dla konsumenta wniosek jest prosty: nie rezygnuj ze zdrowej diety, ale przygotowuj produkty świadomie. Dokładne mycie, sezonowość i lokalne źródła warzyw i owoców to drobne nawyki, które mogą realnie wesprzeć zdrowie jelit — bez popadania w skrajności.
Czytaj też:
Te owoce najmocniej podnoszą cukier. Bosacka wskazuje lepszy wybórCzytaj też:
Piję go zamiast czarnej herbaty. Dietetyk mówi wprost, co robi z cukrem i ciśnieniem